Thực trạng nguồn nước và vệ sinh toàn cầu đang đối mặt với những thách thức nghiêm trọng, với tiến độ đạt được Mục tiêu Phát triển Bền vững số 6 (SDG 6) về nước sạch và vệ sinh còn chậm trễ đáng báo động. Tình hình này đe dọa trực tiếp đến sức khỏe cộng đồng, môi trường sống và sự phát triển bền vững, đặt ra yêu cầu cấp bách về việc thu thập dữ liệu chính xác và kịp thời để định hướng các hành động ứng phó một cách hiệu quả nhất.
Sự cấp bách của dữ liệu trong bối cảnh SDG 6 chậm tiến độ
Mục tiêu Phát triển Bền vững số 6 (SDG 6), với tham vọng đảm bảo khả năng tiếp cận nước và vệ sinh cho tất cả mọi người, đang gặp phải những trở ngại lớn. Theo Báo cáo Tổng hợp SDG 6 năm 2023 của UN-Water, thế giới hiện không đi đúng lộ trình để đạt được các mục tiêu này vào năm 2030. Điều này không chỉ là một thách thức về môi trường mà còn tác động sâu sắc đến đời sống, sinh hoạt và sức khỏe của hàng tỷ người dân trên toàn cầu. Các cuộc khủng hoảng liên quan đến nước, từ thiếu nước sinh hoạt đến ô nhiễm nguồn nước, đang ngày càng trở nên trầm trọng, đặc biệt tại các khu vực dễ bị tổn thương.
Trong bối cảnh đó, Hội nghị Nước Liên Hợp Quốc năm 2023 đã nhấn mạnh tầm quan trọng của Chương trình Hành động về Nước (Water Action Agenda), trong đó dữ liệu được xem là nền tảng cốt lõi. Không có dữ liệu đáng tin cậy, các quốc gia khó có thể hiểu rõ mức độ nghiêm trọng của vấn đề, xác định các khu vực cần ưu tiên can thiệp và đánh giá hiệu quả của các chính sách đã thực hiện. Việc thiếu thông tin toàn diện và kịp thời cản trở khả năng ra quyết định dựa trên bằng chứng, dẫn đến việc phân bổ nguồn lực không hiệu quả và làm chậm trễ tiến trình đạt được SDG 6.
Sáng kiến theo dõi tích hợp của UN-Water và quy trình thu thập dữ liệu
Trước thực trạng cấp bách này, UN-Water, thông qua Sáng kiến Theo dõi Tích hợp cho SDG 6 (IMI-SDG6), đang tiếp tục triển khai chu kỳ thu thập dữ liệu năm 2026. Đây là một nỗ lực toàn cầu nhằm hỗ trợ các quốc gia trong việc báo cáo tiến độ đối với 11 chỉ số của SDG 6. Sáng kiến này được thực hiện với sự hợp tác của 8 cơ quan giám hộ hàng đầu của Liên Hợp Quốc, mỗi cơ quan chịu trách nhiệm về các chỉ số cụ thể liên quan đến các khía cạnh khác nhau của nước và vệ sinh.
Chu kỳ thu thập dữ liệu năm 2026 sẽ được xây dựng dựa trên kinh nghiệm và kết quả từ các chu kỳ trước đó vào các năm 2018, 2020 và 2023. Các phương pháp luận và công cụ đã được phát triển và kiểm chứng, như Cổng dữ liệu SDG 6 (SDG 6 Data Portal), sẽ tiếp tục được tích hợp và cải tiến để đảm bảo tính nhất quán và hiệu quả. Mục tiêu chính là nâng cao chất lượng dữ liệu, tăng cường khả năng tiếp cận thông tin và tối ưu hóa việc sử dụng dữ liệu để thúc đẩy hành động.
Các cơ quan giám hộ đóng vai trò then chốt trong quá trình này: WHO và UNICEF giám sát dữ liệu về nước uống an toàn và vệ sinh cơ bản; FAO tập trung vào hiệu quả sử dụng nước và mức độ căng thẳng về nước; UNEP theo dõi chất lượng nước và hệ sinh thái liên quan đến nước. Sự phân công rõ ràng này giúp đảm bảo sự chuyên sâu và độ chính xác trong việc thu thập thông tin từ các lĩnh vực khác nhau, từ đó tạo nên một bức tranh toàn cảnh về tình hình nước và vệ sinh trên toàn cầu.
Tầm quan trọng của việc thu thập dữ liệu và những kỳ vọng
Việc thu thập dữ liệu SDG 6 không chỉ là một nhiệm vụ thống kê mà còn là một công cụ mạnh mẽ để thúc đẩy sự thay đổi. Dữ liệu chất lượng cao cho phép các quốc gia theo dõi chặt chẽ tiến độ đạt được các mục tiêu, thông báo cho việc hoạch định chính sách và đầu tư, đồng thời xác định rõ ràng những khu vực còn yếu kém cần được quan tâm đặc biệt. Nó cũng giúp huy động sự hỗ trợ và nguồn lực cần thiết từ cộng đồng quốc tế, các tổ chức phi chính phủ và khu vực tư nhân.
Một trong những thách thức lớn nhất trong quá trình này là đảm bảo việc thu thập dữ liệu toàn diện, chất lượng cao và nhất quán trên các bối cảnh đa dạng của từng quốc gia. Các quốc gia có trình độ phát triển khác nhau, hệ thống quản lý và hạ tầng khác nhau, do đó, việc tiêu chuẩn hóa quy trình và cung cấp hỗ trợ kỹ thuật là vô cùng quan trọng để vượt qua những khó khăn này. UN-Water và các đối tác cam kết tăng cường năng lực quốc gia về giám sát và báo cáo, giúp các nước tự chủ hơn trong việc quản lý dữ liệu tài nguyên nước của mình.
UN-Water đã kêu gọi tất cả các quốc gia chuẩn bị và tham gia tích cực vào chu kỳ thu thập dữ liệu năm 2026. Sự tham gia đầy đủ và có trách nhiệm của mỗi quốc gia sẽ tạo nên một nguồn dữ liệu phong phú và đáng tin cậy, góp phần vào báo cáo toàn cầu về SDG 6 tại Diễn đàn Chính trị Cấp cao về Phát triển Bền vững (HLPF) vào năm 2026. Đây là cơ hội để cộng đồng quốc tế cùng đánh giá lại tiến độ, chia sẻ kinh nghiệm và đẩy nhanh các nỗ lực nhằm đạt được mục tiêu nước sạch và vệ sinh cho tất cả mọi người vào năm 2030, đảm bảo một tương lai bền vững hơn cho hành tinh và sức khỏe con người.
Nguồn: Cục Quản lý tài nguyên nước
