Sông Vàm Cỏ Đông, mạch nguồn huyết mạch chảy qua tỉnh Tây Ninh, đang đối mặt với tình trạng ô nhiễm nguồn nước nghiêm trọng và có chiều hướng gia tăng. Tình hình này không chỉ đe dọa trực tiếp đến hệ sinh thái thủy sinh mà còn tiềm ẩn nhiều rủi ro đáng lo ngại cho nguồn nước sinh hoạt và sản xuất của cộng đồng dân cư và các doanh nghiệp trong khu vực, đòi hỏi những giải pháp căn cơ và cấp bách.
Thực trạng ô nhiễm đáng báo động trên sông Vàm Cỏ Đông
Theo báo cáo quan trắc từ Trung tâm Quan trắc tài nguyên và môi trường tỉnh Tây Ninh, chất lượng nước sông Vàm Cỏ Đông, đặc biệt là đoạn chảy qua các huyện Trảng Bàng, Gò Dầu, Bến Cầu và thị xã Hòa Thành, đang trong tình trạng đáng báo động. Trong năm 2022, nước sông chủ yếu đạt loại B1 và B2 theo quy chuẩn quốc gia, nhưng đã xuất hiện các chỉ tiêu vượt ngưỡng như BOD5, COD, coliform, amoni và tổng P.
Đáng chú ý, từ đầu năm 2023 đến nay, tình hình có dấu hiệu xấu đi rõ rệt. Các chỉ tiêu như BOD5 và COD đã tăng lên, vượt quy chuẩn từ 1,5 đến 2 lần vào các tháng 6 và 7/2023. Coliform, tổng P và amoni vẫn tiếp tục vượt ngưỡng cho phép, trong đó tổng P có thời điểm vượt quy chuẩn đến 2,4 lần (tháng 9/2023) và amoni vượt 1,6 lần. Chất lượng nước sông Vàm Cỏ Đông hiện được đánh giá chủ yếu ở mức B2 và C, phản ánh mức độ ô nhiễm từ trung bình đến nặng.
Tại một số vị trí trọng điểm, tình trạng ô nhiễm còn nghiêm trọng hơn. Chẳng hạn, ở cầu An Hòa, kênh Thủy Lợi, kênh Bời Lời, cầu Suối Tre và kênh xả thải của Khu chế xuất & Công nghiệp Linh Trung III, các chỉ tiêu như BOD5, COD, TSS vượt quy chuẩn từ 1,2 đến 2,5 lần. Đặc biệt, nồng độ amoni tại những điểm này có thể vượt ngưỡng cho phép tới 3,1-4,5 lần, cho thấy sự suy thoái nghiêm trọng của nguồn nước.
Nguồn gốc đa dạng gây ô nhiễm
Tình trạng ô nhiễm phức tạp trên sông Vàm Cỏ Đông xuất phát từ nhiều nguyên nhân khác nhau, bao gồm:
- Hoạt động nông nghiệp: Việc xả thải trực tiếp từ các hoạt động chăn nuôi, trồng trọt, lạm dụng phân bón và thuốc bảo vệ thực vật không tuân thủ quy định môi trường đã góp phần lớn vào việc gia tăng chất hữu cơ, nitơ, phốt pho và vi sinh vật gây hại trong nước.
- Nước thải sinh hoạt: Nước thải từ các khu dân cư tập trung, khu đô thị, thị trấn, thị tứ ven sông chưa được thu gom và xử lý triệt để, đổ thẳng ra sông, làm tăng nồng độ coliform và các chất hữu cơ.
- Nước thải công nghiệp: Các cơ sở sản xuất, kinh doanh, dịch vụ, đặc biệt là các cơ sở chế biến mủ cao su, vẫn còn tình trạng xả thải vượt quy chuẩn ra môi trường. Mặc dù các khu công nghiệp, cụm công nghiệp đã có hệ thống xử lý nước thải tập trung, nhưng đôi khi vẫn hoạt động chưa ổn định hoặc chưa đạt hiệu quả mong muốn.
- Yếu tố xuyên biên giới: Nguồn nước sông Vàm Cỏ Đông còn chịu ảnh hưởng từ các nguồn thải từ các tỉnh thượng nguồn như Bình Phước, Bình Dương và thậm chí từ nước bạn Campuchia, tạo ra thách thức trong công tác quản lý liên vùng.
- Ý thức cộng đồng: Một bộ phận người dân và doanh nghiệp còn hạn chế về ý thức bảo vệ môi trường, dẫn đến hành vi xả thải bừa bãi.
Những tác động và rủi ro tiềm ẩn
Ô nhiễm nguồn nước sông Vàm Cỏ Đông gây ra nhiều tác động tiêu cực. Trước hết, nó trực tiếp hủy hoại môi trường sống của các loài thủy sinh, làm suy giảm đa dạng sinh học và ảnh hưởng đến cân bằng sinh thái của dòng sông. Nước sông bị ô nhiễm cũng ảnh hưởng đến khả năng tự làm sạch của sông và các kênh rạch liên quan. Mức độ ô nhiễm hiện tại gây ra mối lo ngại sâu sắc về nguồn nước cấp cho sinh hoạt hàng ngày của người dân và cho các hoạt động sản xuất, kinh doanh của các doanh nghiệp đang sử dụng nguồn nước sông Vàm Cỏ Đông. Mặc dù bài viết không đi sâu vào chi tiết y tế, nhưng việc nguồn nước sinh hoạt bị ảnh hưởng luôn tiềm ẩn những rủi ro nhất định đối với sức khỏe cộng đồng nếu không được xử lý phù hợp.
Giải pháp căn cơ và hướng xử lý đồng bộ
Để giải quyết tình trạng ô nhiễm sông Vàm Cỏ Đông, bài viết nhấn mạnh sự cần thiết của các giải pháp căn cơ, đồng bộ và lâu dài:
- Tăng cường kiểm soát và xử lý nguồn thải: Các cơ quan chức năng cần đẩy mạnh công tác kiểm tra, giám sát chặt chẽ các nguồn thải từ nông nghiệp, sinh hoạt và công nghiệp. Kiên quyết xử lý nghiêm các trường hợp vi phạm quy định về bảo vệ môi trường.
- Đầu tư hạ tầng xử lý nước thải: Ưu tiên xây dựng và triển khai các dự án thu gom, xử lý nước thải sinh hoạt tại các khu dân cư tập trung ven sông. Đồng thời, cần đầu tư cải thiện, nâng cấp hệ thống xử lý nước thải tại các khu, cụm công nghiệp để đảm bảo nước thải đạt chuẩn trước khi xả ra môi trường.
- Nâng cao nhận thức cộng đồng: Tổ chức các hoạt động tuyên truyền, giáo dục nhằm nâng cao ý thức và trách nhiệm của người dân và doanh nghiệp trong việc bảo vệ môi trường nước.
- Phối hợp liên vùng: Tăng cường hợp tác với các tỉnh lân cận và Campuchia để cùng quản lý, bảo vệ nguồn nước xuyên biên giới, đảm bảo hiệu quả tổng thể.
- Xây dựng quy hoạch phát triển bền vững: Cần rà soát lại các quy hoạch phát triển kinh tế-xã hội, đặc biệt là các hoạt động phát triển ven sông, để đảm bảo tính bền vững và giảm thiểu tác động tiêu cực đến môi trường nước. Thủ tướng Chính phủ cũng đã chỉ đạo các tỉnh Đồng bằng sông Cửu Long cần có chiến lược liên kết vùng để bảo vệ nguồn nước, trong đó ưu tiên xử lý nước thải đô thị.
Nguồn: Báo Tây Ninh
