Từng là huyết mạch giao thông và biểu tượng văn hóa của TP.HCM, hệ thống kênh rạch giờ đây đang đối mặt với thực trạng ô nhiễm nghiêm trọng, biến nhiều đoạn thành những “kênh chết” với dòng nước đen đặc, ngập tràn rác thải và mùi hôi thối nồng nặc. Tình trạng này không chỉ hủy hoại cảnh quan, gây mất mỹ quan đô thị mà còn tiềm ẩn nguy cơ dịch bệnh, ảnh hưởng trực tiếp đến chất lượng sống và sức khỏe của hàng triệu người dân, đồng thời đe dọa làm mất đi bản sắc độc đáo của một đô thị sông nước.
Thực trạng đáng báo động của kênh rạch TP.HCM
Bài viết nhấn mạnh rằng các kênh rạch tại TP.HCM, từng là nguồn cảm hứng cho tên gọi “Venice phương Đông”, nay đã bị ô nhiễm nặng nề. Rác thải sinh hoạt, nước thải chưa qua xử lý được xả thẳng ra kênh, biến chúng thành những dòng chảy đen bẩn, bốc mùi khó chịu. Thực trạng này không chỉ diễn ra ở các kênh nhỏ mà còn ảnh hưởng đến các con rạch lớn như rạch Xuyên Tâm, kênh Tẻ, kênh Đôi, hay hệ thống Tham Lương – Bến Cát – Rạch Nước Lên. Sự phát triển đô thị nhanh chóng cùng với việc gia tăng dân số đã tạo áp lực lớn lên hệ thống hạ tầng và môi trường, đặc biệt là nguồn nước mặt. Thiếu ý thức của một bộ phận người dân trong việc bảo vệ môi trường, cùng với hệ thống thoát nước và xử lý nước thải chưa đồng bộ, là những nguyên nhân chính dẫn đến tình trạng suy thoái nghiêm trọng này.
Hệ lụy đa chiều từ nguồn nước ô nhiễm
Môi trường và sức khỏe: Nguồn nước bị ô nhiễm nghiêm trọng làm mất đi hệ sinh thái tự nhiên, hủy hoại môi trường sống của các loài thủy sinh. Mùi hôi thối từ kênh rạch ô nhiễm gây khó chịu, ảnh hưởng trực tiếp đến sức khỏe hô hấp và tâm lý của người dân sống ven bờ. Nguy cơ lây lan dịch bệnh từ môi trường nước bẩn cũng là một mối lo ngại lớn.
Đời sống và mỹ quan đô thị: Hàng nghìn hộ dân sống trong các khu nhà lụp xụp ven kênh phải đối mặt với điều kiện sống thiếu thốn, mất vệ sinh. Cảnh quan đô thị bị phá vỡ, không gian xanh bị thu hẹp, làm mất đi vẻ đẹp và sự thơ mộng vốn có của thành phố.
Kinh tế và du lịch: Ô nhiễm kênh rạch cản trở TP.HCM phát huy tiềm năng kinh tế sông nước, du lịch thủy nội địa. Các tuyến du lịch tiềm năng không thể khai thác, làm mất đi cơ hội phát triển kinh tế xanh và bền vững. Điều này cũng làm suy giảm giá trị bất động sản và đầu tư dọc các con kênh.
Chiến lược phục hồi và phát triển bền vững
Nhận thức rõ tầm quan trọng của hệ thống kênh rạch, TP.HCM đã và đang triển khai nhiều dự án cải tạo lớn. Một trong những dự án trọng điểm là cải tạo rạch Xuyên Tâm, với tổng mức đầu tư hơn 9.600 tỷ đồng, nhằm biến dòng kênh “chết” thành không gian sống xanh và hiện đại. Các dự án khác bao gồm cải tạo kênh Tẻ, kênh Đôi, và đặc biệt là dự án nạo vét, cải tạo Tham Lương – Bến Cát – Rạch Nước Lên, với tổng vốn đầu tư gần 8.200 tỷ đồng, đã khởi công và dự kiến hoàn thành vào năm 2025. Đây là dự án lớn nhất từ trước đến nay về cải thiện môi trường nước và thoát nước của thành phố. Song song với việc nạo vét, cải tạo, thành phố cũng chú trọng đầu tư xây dựng hệ thống thu gom và nhà máy xử lý nước thải. Việc vận hành hiệu quả các nhà máy xử lý nước thải như Tham Lương – Bến Cát hay Bình Hưng sẽ giúp giảm thiểu đáng kể lượng nước thải chưa xử lý đổ ra môi trường. Giải pháp đồng bộ còn bao gồm việc quy hoạch lại các khu dân cư ven kênh, di dời và tái định cư cho các hộ dân bị ảnh hưởng, xây dựng bờ kè, đường giao thông và các công trình hạ tầng kỹ thuật khác để tạo cảnh quan đô thị mới.
Tầm nhìn về một đô thị sông nước hiện đại
Các dự án cải tạo kênh rạch không chỉ đơn thuần là làm sạch môi trường mà còn hướng đến việc đánh thức và phát huy tiềm năng to lớn của hệ thống thủy lợi TP.HCM. Mục tiêu là biến các con kênh, rạch từ những “điểm đen” về ô nhiễm thành những không gian công cộng xanh, sạch, đẹp, là trục cảnh quan, là động lực để phát triển đô thị. Khi hoàn thành, các dự án này sẽ góp phần quan trọng vào việc cải thiện môi trường sống, nâng cao chất lượng cuộc sống cho người dân, giảm ngập úng, và thúc đẩy phát triển kinh tế – du lịch đường sông. TP.HCM kỳ vọng sẽ trở lại với hình ảnh một “Venice phương Đông” hiện đại, hài hòa giữa thiên nhiên và kiến trúc, khai thác hiệu quả giá trị bản sắc của một đô thị sông nước, mang lại cuộc sống tốt đẹp hơn cho cộng đồng và tạo ra điểm nhấn độc đáo cho sự phát triển bền vững của thành phố.
Nguồn: ttbc-hcm
